Silne państwo - minimum (1991)

Pierwszy rozdział: IDEA SILNEGO PAŃSTWA-MINIMUM

Celem projektu jest wprowadzenie w życie nowego systemu administracji publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej. Ma on być sprawny i służebny wobec społeczeństwa.

Dotychczasowe wysiłki przebudowy państwa przypominają próbę stopniowego przejścia z ruchu lewostronnego na prawostronny. W 1989 roku społeczeństwo dało mandat władzy tym, którzy zmieniają zasady ruchu na polskich drogach, ale przełom nie nastąpił. Nadal obywatel jest przedmiotem działań urzędnika, a nie podmiotem, wobec którego urząd jest służebny. Trwa podział: my—oni, tylko „oni” są stopniowo wymieniani przez „nas”.

Rolą państwa jest tworzenie ram działania obywateli, które pozwalają minimalizować konflikty i rozwiązywać je w sposób cywilizowany. Siła państwa—minimum wynika z ograniczenia się do decyzji istotnych i zapewnienia ich egzekutywy. Państwo tworzy podstawy prawne, techniczne, finansowe i socjalne, niezbędne dla życia społecznego. Administracja jest przeważnie mniej skuteczna niż obywatele i ich instytucje. Państwo musi zatem wyłącznie regulować sposób budowy tej infrastruktury.

Reorganizacje administracji mogą zmienić wszystko nie zmieniając niczego z istoty zła. Słabość państwa rodzi się z wszechwładzy urzędników. Odpowiedzialność publiczna polega na prawie do informacji, a w szczególności publicznej kontroli obiegu i przepływu finansów. Funkcjonowanie administracji państwowej według starych zasad nieuchronnie blokuje i wypacza kształtowanie się wolnego rynku. Możliwe i konieczne jest określenie praw, obowiązków oraz zakazów na styku administracji i gospodarki. Te nowe standardy utrudnią samowolę i korupcję. Pomysłem politycznym projektu jest odwrócenie kierunku rozważań: najpierw określamy mechanizmy funkcjonowania, potem formy instytucjonalne i prawne.

Struktury organizacyjne są z natury zmienne i projekt nadaje administracji publicznej tylko formę wyjściową. Będzie ona rozwijać się równolegle z nowym demokratycznym ustrojem państwa i pod legać korektom życia. Projekt określa elementy, które należy wprowadzić równocześnie, aby operacja zmiany kierunku ruchu miała sens. Definiuje na nowo sposoby działania i wymagania wobec kadr. Opisuje rozgraniczenie kompetencji administracji centralnej i samo rządowej. Określa ramy prawne służące jego realizacji. Kalendarz zmian zamyka się w jednym roku.

Po podjęciu decyzji politycznej o wprowadzeniu projektu w życie, następuje faza trzymiesięcznych szczegółowych przygotowań. Dziewięciomiesięczny proces realizacji projektu kończy się przemianą: dniem przejścia z ruchu lewostronnego na prawostronny.

Prawa i wolności obywatelskie stanowią zasady zarówno przyszłej konstytucji jak i proponowanego projektu. Silne państwo—minimum nada wartościom konstytucji realny sens. Obywatele Rzeczypospolitej poczują się wreszcie u siebie.